Niezależne Zrzeszenie Studentów Politechniki Lubelskiej 1980

O pierwszym NZS Politechniki Lubelskiej.

Niezależne Zrzeszenie Studentów Politechniki Lubelskiej powstało we wrześniu 1980r. Rok akademicki 1980/81 Politechnika Lubelska zaczynała tydzień wcześniej przed innymi uczelniami. Pod koniec września pojawili się na uczelni studenci, żeby poznać plany zajęć w nowym roku akademickim, ale głównym tematem wszystkich rozmów były niedawne wydarzenia sierpniowe. Podobnie było w innych uczelniach . Studenci uczelni lubelskich, spontanicznie spotkali się w Chatce Żaka. Wszyscy wiedzieli, że trzeba wykorzystać szansę i powołać niezależną organizację studencką łamiącą monopol Socjalistycznego Związku Studentów Polskich. Postanowiono, że studenci powołają na swoich uczelniach Tymczasowe Komitety Założycielskie i wystąpią do władz uczelni o zgodę na działalność nowej niezależnej organizacji, w oparciu o istniejące prawo.

Politechnika Lubelska zaczynając wcześniej zajęcia, przystąpiła do działania pierwsza. Na spotkaniu w Chatce Żaka byli z Politechniki m.in. Waldemar Łoboda, Krzysztof Zięba, Arkadiusz Bąbel. Waldek Łoboda namalował w domu plakaty zachęcające do tworzenia nowej organizacji i rozwiesił z Krzyśkiem Ziębą na drzwiach uczelni. Już po rozpoczęciu roku akademickiego, na pierwsze zebranie w klubie jednego z akademików Politechniki przyszło około 30-40 osób.

W dniu 26 września 1980r. powołano Tymczasowy Komitet Założycielski Niezależnego Zrzeszenia Studentów Politechniki Lubelskiej i sformułowano wystąpienie do rektora o zgodę na działalność organizacji na uczelni. Przewodniczącym TKZ NZS został Arkadiusz Bąbel (I.I.B. i S.), jego dwóch zastępców to Waldemar Łoboda i Krzysztof Zięba (I.T. i E.M.).

Wniosek do rektora podpisało na zebraniu piętnastu studentów. Okazało się że wymaganych było dwadzieścia pięć podpisów. Postanowiono też, że w skład zarządu TKZ powinni wejść reprezentanci studentów z wszystkich wydziałów uczelni. W kolejnym wniosku poszerzono skład zarządu TKZ NZS Politechniki Lubelskiej o Zbigniewa Moskala (I.O. i Z.), Marka Flasińskiego (I.P. i U.E.E.) i zwiększono skład TKZ do 25 osób.

Brakujące podpisy zebrał w poszczególnych wydziałach Arek Bąbel i złożył wniosek o zgodę na działalność do rektora. Do wniosku dołączono 34 postulaty studentów i projekt statutu zrzeszenia. Rektorem był wtedy prof. Włodzimierz Sitko, prorektorem ds. studenckich prof. Kazimierz Szabelski.

Rektor w dniu 17 października 1980r. wydał zgodę na działalność NZS PL. Zrzeszeniu uczelnia udostępniła pierwsze pomieszczenie na parterze Instytutu Mechanicznego i maszynę do pisania. W następnych dniach studenci wywiesili w instytutach i akademikach ręcznie malowane plakaty zachęcające do wsparcia nowej organizacji, z odniesieniem do pieśni Chochoła z „Wesela" Wyspiańskiego. Na wiece zorganizowane w poszczególnych instytutach przyszły tłumy studentów. Pomimo wzrostu aktywności SZSP i działającego w uczelni Socjalistycznego Związku Młodzieży Polskiej, lawinowo przybywało chętnych do tworzenia nowej organizacji. Podobnie było w uczelniach w całej Polsce.

W dniach 18 i 19 października 1980 r. w Warszawie odbył się Zjazd Delegatów Komitetów Założycielskich Niezależnych Organizacji Studenckich, na którym organizacje uczelniane połączyły się, tworząc ogólnopolską organizacje studencką o nazwie Niezależne Zrzeszenie Studentów. Dopiero po akcji strajkowej rozpoczętej w styczniu na uczelniach w Łodzi, Sąd Wojewódzki w Warszawie legalizuje 17 lutego 1981r. działalność NZS-u. Statut organizacji napisał m.in. student prawa z Krakowa Jan Rokita.

Po rejestracji NZS , na pierwszym Walnym Zgromadzeniu NZS Politechniki Lubelskiej w dniu 23 marca 1981r. przewodniczący TKZ NZS Arek Bąbel złożył sprawozdanie z dotychczasowej działalności i przekazał kierowanie organizacją nowemu, wybranemu zgodnie ze statutem , zarządowi. Pierwszymi przewodniczącymi Zarządu Uczelnianego NZS Politechniki Lubelskiej byli: Krzysztof Zięba, Marek Ulita, Mariusz Dobrowolski. Było trzech przewodniczących żeby utrudnić ewentualne próby wpływu na NZS władz i innych organizacji uczelnianych.

Do końca roku akademickiego 1980/81 i w wakacje, organizacja uczelniana szybko rozwijała struktury i działalność w każdej dziedzinie życia studenckiego. Studenci w ramach sekcji NZS organizowali imprezy kulturalne, turystyczne, giełdy książek. Akcję pomocy dla jednego z domów dziecka organizował Zbyszek Moskal.

NZS czynnie uczestniczył w pracach Senatu uczelni, , zmianach regulaminu studiów, pierwszych w historii uczelni wyborach rektora.

Największą imprezą masową w 1981r. miał być zorganizowany w maju, w ramach dni kultury studenckiej, „Niekontrolowany Zryw Studentów PL 81". Po zamachu na życie Jana Pawła II-go , zmieniono formułę „Zrywu". Zamiast koncertów rockowych odbyły się wieczornice poświęcone kulturze katolickiej. W niedzielę 18-go maja, NZS zorganizował w intencji papieża uroczystą mszę na dziedzińcu Mechanicznego, pierwszą w historii na terenie uczelni. Dyrektorem Instytutu Eksploatacji Maszyn w którym była główna siedziba NZS Politechniki Lubelskiej i gdzie najczęściej wykorzystywane były do działalności pomieszczenia dydaktyczne, był w latach 1980-81 prof. Andrzej Weroński.
W wakacje 1981r studenci wyremontowali w „Oxfordzie" pomieszczenie udostępnione przez rektora na klub studencki. Powstał klub NZS PL „KAZIK" K-2. Pierwszy zarząd klubu i pomysłodawcy nazwy to studenci: Dariusz Kościółko, Dariusz Lipiński, Piotr Mordel .

W latach 1980/81 w piwnicy „Oxfordu" Politechniki Lubelskiej działała „drukarnia" NZS (dwa powielacze) prowadzona przez Włodka Czwórnoga i Marka Lipidalskiego. Oprócz popularyzowania wydawnictw drugiego obiegu, „drukarnia" wydała kilkanaście numerów Biuletynu Informacyjnego NZS PL w okresie strajku. Za zgodą rektora, NZS PL wydawał czasopismo „Monolog", drukowane w Zakładzie Poligrafii Politechniki Lubelskiej.

W czerwcu 1981r powstała w NZS Sekcja Kultury Chrześcijańskiej DOK prowadzona przez Bogdana Kulikowskiego. DOK to pierwsze litery nazw: Duszpasterstwo Akademickie, Oaza, Klub Katolicki. Sekcja miała swoje pomieszczenie w budynki I.T. i E.M. Przez sekcję prowadzona była m.in. akcja rozdzielania darów dla rodzin studenckich, w tym brakującego w sklepach mleka w proszku dla dzieci. Niestrudzony we wspieraniu wszystkich form działalności organizacji uczelnianej był Krzysiek Zięba.

W maju 1981r ilość członków NZS na wszystkich uczelniach w Polsce osiągnęła 80 tys. Do głównych punktów programowych NZS -u w tym czasie należały postulaty :

  • utworzenie niezależnego samorządu studenckiego
  • poprawienie warunków socjalno bytowych studentów
  • ograniczenie ilości zajęć w studium wojskowym
  • zniesienie cenzury
  • uzyskanie swobody podróżowania za Zachód.

Każda organizacja uczelniana miała odrębny charakter. Trwał spór o kształt i przyszłość związku.

NZS Politechniki Lubelskiej w tym czasie stał się : „... oparciem i inspiracją dla wszystkich niezależnych inicjatyw mających na celu podniesienie  świadomości społeczno-politycznej studentów bez względu na merytoryczną zawartość ich programu ideowego..." (fragment materiałów zjazdowych Krajowego Zjazdu NZS z kwietnia 1981r).

Zgodnie ze statutem, zrzeszenie było : "... niezależne od władz uczelnianych, organów administracji państwowej i organizacji politycznych...". NZS nigdy nie zaakceptował , jako jedyna nowopowstała organizacja, kierowniczej roli partii.

NZS był częścią ruchu społecznego na rzecz demokratyzacji. Od początku silnie akcentował apolityczność, alternatywnie do politycznego SZSP. Trudno jednak mówić o apolityczności, w czasach kiedy każda, nie podporządkowana władzy działalność społeczna, stawała się natychmiast polityczna. Na jesieni 1981r narasta niechęć władz kraju do NZS. Premier Mieczysław Rakowski straszy delegalizacją. Przewlekają się prace legislacyjne nad społecznym projektem ustawy o szkolnictwie wyższym. W dniu 17.11.1981r. Prezydium Krajowej Komisji Koordynacyjnej NZS zwraca się z wnioskiem do Rady Ministrów m.in. o opublikowanie w prasie codziennej pełnego tekstu uwag rządowych do projektu ustawy. W Radomiu strajkują studenci i pracownicy WSI. Protestują przeciwko sposobowi mianowania rektora ich uczelni.
Do Zarządu Uczelnianego NZS Politechniki Lubelskiej przyjeżdża członek KKK NZS Wojtek Bogaczyk z prośbą o czynne wsparcie akcji protestacyjnej NZS, mającej na celu przyspieszenie prac legislacyjnych i odrzucenie poprawek rządowych. Od zmian w szkolnictwie i demokratyzacji uczelni, zależała przyszłość zapoczątkowanych w sierpniu przemian w kraju. Zarząd Uczelniany NZS Politechniki Lubelskiej na zebraniu w dniu 18.11.1981r uchwala proklamowanie od dnia 24 listopada strajku bezterminowego w budynku I.T. i E.M. Ostateczna decyzja o strajku okupacyjnym zapada na wiecu studentów zwołanym przez NZS 20 listopada. Strajk poparła uczelniana Solidarność. W skład Uczelnianego Komitetu Strajkowego weszli członkowie zarządu NZS. Przewodniczącym Komitetu Strajkowego zostaje Arek Bąbel. Wg Biuletynu Informacyjnego NZS z dnia 4.11.1981r, w strajku okupacyjnym bierze udział 461 studentów i 42 pracowników Politechniki. Kapelanem strajkujących był ksiądz, poeta, Wacław Oszajca.

Dzięki strajkom, zaangażowały się w sprawy studenckie najmłodsze roczniki. NZS Politechniki Lubelskiej uruchomił w czasie strajku wydawanie legitymacji członkowskich.

Wsparcia strajkującym, nie tylko moralnego udzieliły lubelskie zakłady pracy m.in. przysyłając w darze żywność ( Chłodnia Lubelska mrożonki, Lubelskie Zakłady Zbożowe makaron i paluszki).

Strajkowały wszystkie uczelnie lubelskie.

W dniu 6.12.1981 z apelem o zakończenie strajków okupacyjnych na uczelniach nieoczekiwanie wystąpiło Prezydium KKK NZS. Dalsze negocjacje z rządem miała prowadzić Konferencja Rektorów Uczelni Polskich. Za zakończeniem strajku w dniu 7.12.1981 głosowała większość Komitetu Strajkowego NZS PL. Pomimo niezadowolenia części strajkujących, studenci ostatecznie opuścili w piątek 11-go grudnia budynki dydaktyczne uczelni. Z zakończenia strajków na uczelniach ucieszył się prymas Polski Józef Glemp wydając specjalne orędzie, w którym umawiał się na spotkanie ze studentami na Jasnej Górze w niedzielę 13 grudnia. W tym dniu dowiedzieliśmy się, że kto inny zdecydował o naszej najbliższej przyszłości.

W nocy z 12-go na 13-tego grudnia, z siedziby Zarządu Regionu Solidarności na ul. Królewskiej, ze zdemolowanych pomieszczeń razem z innymi zabrano i internowano drukującego opozycyjne pismo „Kraj" Waldka Łobodę. W niedzielę, w jednym z akademików Politechniki Lubelskiej, Dariusz Wójcik wraz z grupą studentów podejmuje próbę zorganizowania strajku okupacyjnego. Po kilku godzinach strajk upada. Władze uczelni każą studentom mieszkającym w akademikach rozjechać się do domu. Studenci uczelni lubelskich kontynuujący dalej czynny opór, w porozumieniu z Solidarnością przechodzą do strajkujących robotników w LZNS.

W Politechnice Lubelskiej zarząd NZS PL i grupa studentów zebrała się w poniedziałek 14-go grudnia w pustej uczelni, w holu, na najwyższym piętrze I.P. i U.E.E. Nie było wątpliwości co do zamiarów władz w stosunku do zrzeszenia. Po wymianie informacji, studenci usunęli z siedziby NZS w I.T. i E.M. i pozostałych pomieszczeń NZS -u dokumentację. Trzyosobowa grupa schowała w auli Mechanicznego krzyż ( nad sufitem podwieszanym), pod którym odbyła się pierwsza msza na dziedzińcu I.T. i E.M. i który towarzyszył później strajkującym oraz wywiozła z uczelni powielacz , farby, matryce i papier.

Pracownicy administracyjni uczelni (nie wiadomo czy za wiedzą i zgodą rektora), nie ingerowali w te działania.

Na początku nowego roku, 9-go stycznia 1982r. zabrano z domu i internowano Arka Bąbla. W lutym 1982r zdelegalizowano NZS.

Powstał Międzyuczelniany Komitet Oporu Uczelni Lubelskich w skład którego z Politechniki wszedł Piotr Walczyk. Część studentów zasiliła szeregi opozycji. Dariusz Wójcik zaczynający działalność w NZS PL zmienił uczelnię , wstąpił do KPN. Członkowie zrzeszenia, studenci Politechniki Lubelskiej przyłączyli się do akcji pomocy internowanym, zorganizowanej przez księdza Wacława Oszajcę. Dla dużej grupy członków i założycieli NZS PL, rok akademicki 1981/82 był ostatnim rokiem studiów. Od lutego praktycznie nie mieli już zajęć i coraz trudniej było o kontakt. Miejscem spotkań stał się kościół powizytkowski. Z nielicznymi wyjątkami, wszyscy NZS- owcy z tego okresu dokończyli studia i obronili prace magisterskie (włącznie z internowanymi). Stanowisko rektora po doc. Jakubie Mamesie w styczniu 1982r objął prof. Andrzej Weroński.
Dziś po latach władzom uczelni i jej pracownikom należy się głęboki ukłon z naszej strony za podejście do spraw studenckich w tym czasie. Poza murami uczelni było już znacznie trudniej. W zakładach pracy czekała siermiężna rzeczywistość pierwszych miesięcy stanu wojennego. Zmiany polityczne często były wykorzystywane do realizacji osobistych ambicji i rozliczeń między pracownikami. Nie znalazł pracy w Lublinie i okolicach Arek Bąbel, który zdecydował się w 1983r. wyemigrować do USA. Na swoistą banicję zawodową zdecydował się po obronie pracy magisterskiej Waldek Łoboda zatrudniając się w przedszkolu jako instruktor rytmiki. Do emigracji dołączyli w późniejszych latach po doświadczeniach z milicją Grzegorz Piotrowski i Piotr Mordel. „Pierwszy" NZS Politechniki Lubelskiej legalnie działał krótko, ale zetknęli się z jego działalnością podczas swoich kadencji trzej rektorzy Politechniki Lubelskiej. W ostatnim 20-stym numerze Biuletynu Informacyjnego NZS PL z dnia 10.12.1981r. możemy przeczytać słowa dotyczące strajku, ale było tak chyba w całym roku akademickim 1980/81 : „ ... staliśmy się rodziną, a uczelnia naszym domem. Tego nie odczuwaliśmy do tej pory nigdy. Odżył w nas duch studencki, poczuliśmy się studentami, ze wszelkimi z tym związanymi obciążeniami... „ , pomimo zagrożeń poczuliśmy smak wolności , którego nie zdołał zatrzeć stan wojenny.
Rok później, dnia 10.12.1982r. grupa studentów uczestniczących w strajku w grudniu 1981r. zwołała  zebranie założycielskie Samorządu Studenckiego Politechniki Lubelskiej.

Wykorzystywanie materiałów zgromadzonych na stronie wyłącznie pod warunkiem cytowania źródła.
2010 NZS PL 1980, Strona prywatna założycieli i sympatyków Niezależnego Zrzeszenia Studentów Politechniki Lubelskiej